CSR I ROZWÓJ ZRÓWNOWAŻONY JAKO PODSTAWA NOWOCZESNEGO MODELU BIZNESOWEGO

CSR-Halina Brdulak 1

Rozwój gospodarczy niesie za sobą nieustanne wyzwania, związane przede wszystkim z trzema obszarami: środowiskiem naturalnym, społeczeństwem i ekonomią. Znalezienie równowagi między powyższymi obszarami stanowi podstawę polityki państwa i określane jest jako zrównoważony (trwały) rozwój, bez nadmiernej eksploatacji zasobów naturalnych, z poszanowaniem społeczności lokalnych i zapewnieniem godziwych warunków życia.

Wielu ekonomistów zadaje sobie pytanie, czy możliwe jest zapewnienie równowagi między tymi trzema obszarami. Czy możliwe jest stworzenie takiej wizji świata, w którym, tak jak w przyrodzie, istnieje pewien obieg zamknięty? Odpady, powstające w wyniku produkcji i konsumpcji, są powtórnie zagospodarowywane, tak aby w efekcie zużycie zasobów naturalnych było coraz mniejsze. Wielokrotnie podkreśla się, że istotnym elementem zrównoważonego rozwoju jest ochrona środowiska naturalnego. Chodzi o to, aby zostawić to środowisko dla przyszłych pokoleń nienaruszone. W tym przypadku aspekt powiązania człowieka z przyrodą stanowi podstawę koncepcji dobrego życia. W zrównoważonym rozwoju podkreśla się również znaczenie kapitału społecznego, czyli przede wszystkim relacji jakie wytwarzają się między ludźmi, opartych na zaufaniu i świadomym działaniu na rzecz innych społeczności czy grup. Takim przykładem mogą być działania wolontariackie, podejmowane samodzielnie, z własnego wyboru. Liczba działań na rzecz innych osób i grup społecznych, nie wymuszona przez regulacje prawne czy organizacyjne, świadczy o dojrzałości społeczeństwa obywatelskiego i jest podstawą budowania postaw odpowiedzialności, tak istotnych dla współpracy i efektywności zarządzania. Dlatego CSR tworzy podstawy do zmiany zachowań i do zwiększenia wrażliwości społecznej.

Według definicji Komisji Europejskiej CSR to „(…) odpowiedzialność przedsiębiorstw za ich wpływ na społeczeństwo. Poszanowanie dla mającego zastosowanie prawodawstwa, a także dla układów zbiorowych pomiędzy partnerami społecznymi jest warunkiem wstępnym wypełniania zobowiązań wynikających z tej odpowiedzialności. Aby w pełni wypełniać te zobowiązania, przedsiębiorstwa powinny dysponować mechanizmem integracji kwestii społecznych, środowiskowych, etycznych i tych związanych z prawami człowieka, jak i problemów konsumentów ze swoją działalnością oraz podstawową strategią, w ścisłej współpracy z zainteresowanymi stronami, w celu: maksymalizacji tworzenia wspólnych wartości dla ich właścicieli/udziałowców i innych zainteresowanych stron i społeczeństwa jako całości; rozpoznawania, zapobiegania i łagodzenia ich możliwych negatywnych skutków”.
Najpełniej zagadnienie społecznej odpowiedzialności definiuje norma ISO 26000. Zgodnie z powyższą normą CSR to „(…) odpowiedzialność organizacji za wpływ podejmowanych przez nią decyzji i działań na społeczeństwo i środowisko, poprzez przejrzyste i etyczne zachowanie, które

  • przyczynia się do zrównoważonego rozwoju, w tym zdrowia i dobrobytu społeczeństwa,
  • uwzględnia oczekiwania interesariuszy (osób lub grup, które są zainteresowane decyzjami lub działaniami organizacji),
  • jest zgodne z mającym zastosowanie prawem i spójne z międzynarodowymi normami postępowania,
  • jest zintegrowane z działaniami organizacji i praktykowane w jej działaniach podejmowanych w obrębie jej strefy wpływów”

Norma ta, stworzona w 2010 r. znacząco rozszerza zakres stosowania CSR również do działalności innych, pozabiznesowych organizacji, kładąc nacisk na zrównoważony rozwój. Dodatkowo w normie pojawia się obszar, określany jako „compliance” lub też „corporate governance” – czyli przestrzeganie regulacji prawnych, obowiązujących na terenie danego kraju, jak też międzynarodowych. W związku z ciągłym wzrostem zainteresowania powyższą koncepcją oraz poszukiwaniem rozwiązań zapewniających trwały i odpowiedzialny wzrost, niektóre giełdy wprowadziły dodatkowo indeksy CSR, badając na ile wpisanie w strategię firmy odpowiedzialności społecznej zapewnia długotrwały i stabilny wzrost. Czynnik ten był również doceniany w przeszłości. Mario Vargas Llosa w swoje powieści „Marzenie Celta” opisuje obniżenie wartości akcji spółki giełdowej Peruvian Amazon Company na początku XX w. na skutek ujawnienia opinii publicznej faktów znęcania się nad niewolnikami przez nadzorców, zatrudnionych przez tę spółkę.

Zrównoważony rozwój powinien zatem, bazując na CSR, przyczyniać się do powstawania większej spójności społecznej (zmniejszanie rozwarstwienia, wyrównywania szans, przeciwdziałanie marginalizacji i dyskryminacji), podnoszenie jakości środowiska naturalnego, m.in. poprzez zmniejszanie negatywnego wpływu produkcji i konsumpcji na stan środowiska i ochronę zasobów naturalnych. Idea zrównoważonego rozwoju znajduje odzwierciedlenie w wielu dokumentach – m.in. Organizacji Narodów Zjednoczonych, Parlamencie i Komisji Europejskiej, Agendzie 21 czy Konwencji o Dostępie do Informacji, Udziale Społeczeństwa w Podejmowaniu Decyzji oraz Dostępie do Sprawiedliwości w Sprawach dotyczących Środowiska. W Polsce idea ta została ujęta w Konstytucji (art. 5 Konstytucji RP), a definicja znalazła się w ustawie Prawo Ochrony Środowiska: „ (jest to) taki rozwój społeczno-gospodarczy, w którym następuje proces integrowania działań politycznych, gospodarczych i społecznych, z zachowaniem równowagi przyrodniczej oraz trwałości podstawowych procesów przyrodniczych, w celu zagwarantowania możliwości zaspakajania podstawowych potrzeb poszczególnych społeczności lub obywateli zarówno współczesnego pokolenia, jak i przyszłych pokoleń”.

Koncepcja zrównoważonego rozwoju stała się bardzo popularna jako kontrodpowiedź na wczesnokapitalistyczną idee pogoni za zyskiem, co Tomasz Sedlacek, doradca prezydenta Havla określa mianem „chciwości”. Idea ta przeniknęła również do innych dziedzin. Obecnie często używa się określenia zrównoważona architektura, zrównoważony łańcuch dostaw, zrównoważony rozwój człowieka. W istocie chodzi przede wszystkim o znalezienie „złotego środka” między różnymi potrzebami i oczekiwaniami, które pozwalają na lepsze i bardziej godne życie człowieka. Można zatem uznać, że idea ta wywodzi się już od czasów Arystotelesa, który uważał, że człowiek powinien podążać drogą „złotego środka”, nie ignorować żądz, ale też się im nie podporządkowywać. Jego działanie powinno być umiarkowane, ale jednocześnie przynosić mu przyjemność. Filozofia Arystotelesa wywarła znaczący wpływ na kulturę i filozofię europejską, tworząc jej podstawy. Idea zrównoważonego rozwoju mieści zatem w sobie również aspekty genderowe, jak też zarządzanie różnorodnością.

Działania, podejmowane przez różne organizacje, w zakresie społecznej odpowiedzialności, są przedstawiane w formie raportów w cyklu rocznym. Organizacja, zgodnie z zaleceniem normy, opisuje swoje działania w poszczególnych obszarach, wskazując również na takie, które wymagają jeszcze większej uwagi. Dodatkowo opisane działania są weryfikowane przez niezależne instytucje audytujące, zgodnie z procedurami ISO. Jednak najważniejsze jest uzyskanie integralności między działaniem w zakresie CSR a strategią organizacji. Taki proces wymaga dłuższego czasu, konsekwencji, kształtowania kultury organizacji opartej na odpowiedzialności. DB Schenker Logistics działalność CSR wpisał w model zrównoważonego rozwoju EFQM, tworząc podstawy procesu integrowania.